To vise kvinner og ein visegut

Om større og helst mindre hendingar på Lom folkebibliotek.

fredag 11. mai 2018

Lisbet Lid Venås til minne

I dag har vi tatt den siste avskil med Lisbet Lid Venås.
Lisbet var Merete og mi si fyrste lærarinne, sjølve Lærarinna med stor L.

Lisbet på opninga av Hauge-senteret.
Der ho har tre oppslag på veggene.
Det var Lisbet som lærte oss å lesa i Ali Baba-boka om Eli og Ali, sol, los og is.

Det var ho som lærte oss å teikne bølgebård og skrive skriveskrift. Ho var nøye, skjønar de, så vi lærte skikkeleg lykkjeskrift med pene g-ar som gjekk heilt ned i kjellargolvet og lange slanke l-ar som gjekk heilt oppi taket på skriveloftet. Og flinkast av alle i heile verda, var ho til å skrive sjølv.

Det var Lisbet som lærte oss å rekne. Og det var det likaste vi visste på den tida, iallfall ei av oss. Reknestykke som gjekk opp med to beine strekar under svara. Side opp og side ned, i maur og maurars maur-bøkene. Så enkelt, trygt og godt som det var! Det vart en visst aldri bli lei. Og med dei finaste R-ane på etter at Lisbet hadde retta.

Det var Lisbet som skreiv dikt og las høgt for oss når vi åt kakuskivene med salami og drakk raud saft til. Kanskje var det der, i klasserommet på den vesle skulen, at grunnlaget vart lagt slik at vi båe enda opp som bibliotekarar og seinare har hatt glede av å treffe ho på biblioteket vårt, ta ho med til dikthylla og anbefale ny lyrikk.

Det var også Lisbet som lærte oss "No livnar det i lundar". I dag song vi denne for henne som ein siste avskil ved grava.

Vi avsluttar med "Mogop", diktet som Lisbet skreiv om bukkeblomen til boka Norges fylkesblomster i 1999. Takk frå Merete og Rita for at du var Lærarinna vår.

Med den saftige
kvitsymrevåren syngjande
i våre vestlandshjarte
møtte vi nordakulingen
isande om øyro
der breane låg
og klumheldt vinteren fast.
Leitande etter teikn
austanfor alle minne.
Og brått: Eit syn
vi aldri hadde venta:
Lysande, smilande
melom turre tuster
tett ved bakken;
lodden og kyllingmjuk
knoppferdig frå året før,
kvitlilla kronblad
lyfte fram ei sol av blomstermjøl og honning
Eit under opna seg
ved kanten av snøen -
Fjellvåren
gav oss handa
for alltid
og tok brodden av kvitsymresaknet.

Kjelde: Norges fylkesblomster, 1999.

Takk for alt, Lærarinna vår.

Rita
     







fredag 4. mai 2018

Unge stortalent og ein vinterlesforfattar

De får berre orsake pisøygde framtoningar i gammelprestgarden ei ri framover. Maidagane tøyer grenser i båe endar, og likevel strekk ikkje tida til å setje seg godt nok inn i alle dei nye bøkene som strøymer til biblioteket frå kulturrådet. Etter fuglekvitrande grytidlegmorgonar og stemningsfulle arrangement utover seine kveldstimar, flyt orda saman til ein ihopkokt graut over sidene. For tilårskomne bibliotekarar er ikkje nattlesesynet heilt som det ein gong var, om viljen er vel så sterk som i yngre år... Med denne yrkestittelen blir gjerne dei myrkaste nattetimane likevel eit kjærkome oppsummeringsheat for ny litteratur og nye namn i forfattarkrinsar; eske på eske med nye bøker krev sin bibliotekar. Dette trass i at sjefen for lengst har innført fast lesetid. Vi arbeider jo midt i ein godtepose!


Talent i fleng (rørd bibliotekar = dårleg fotokvalitet)


Førre torsdag heldt toraderelevane ved musikk- og kulturskulen konsert hos oss. Små og større spelemenn med raske fingrar og godt drag i belgen truska gjennom ei rekkje kveke leikar, og pirrande danseføter trakka huskande jamt takta bakover i salen, medan bestemødre og ein lettrørd bibliotekar diskret tørka nasetippen då augo svei litt ekstra. Her blømer verkeleg nye stortalent i eit frå før velgrodd folkemusikkmiljø på høgt nivå. Takk for at de kom og laga liv i lokala våre!



Sjefen og forfattaren
I Lom har 42 lånarar levert 76 skjema, og dermed lese 380 bøker i samband med Vinterles denne sesongen, og dei etter kvart så populære vinterleskrusa har vorte favorittkoppen til mange norddølar dei siste par åra. Onsdag denne veka avslutta vi Vinterles med forfattarbesøk av Levi Henriksen. Trass i andre større møte i bygda på same tid, fekk ein eksklusiv gjeng gleda av å høyre den dyktige formidlaren lese høgt og fortelje om korleis han vart forfattar, kva han helst skriv om, og korleis han jobbar. Han fortalde levande om barndomen i pinesevenheimen, der forteljarkunsten stod sentalt, om eit utal refuserte manus, og kor tilfeldig det kan vere at ein forfattar slår gjennom. Ei særs fornøyeleg og artig stund med alvorlege innslag til ettertanke.


Førstkomande måndag rullar Linn T. Sunne og eg på ny ut på landevegen med panseret mot vest. Vi er nok ein gong hyra inn til å formidle kulturfondbøker både i Sogn- og Fjordane og Møre- og Romsdal, eit oppdrag eg audmjukt ser på med stor glede. Det er slik stas å bli attbeden!


Pisøygd bloggar: Merete



fredag 27. april 2018

Lånarane set i gang innsamlingsaksjon

I går lyste ein av våre mange gode lånarar mot oss på framsida av Fjuken. Lånarane har tatt initiativ til ein innsamlingsaksjon til bokkjøp på biblioteket. Vi som jobbar her set sjølvsagt stor pris på dette engasjementet blant lånarane. Det viser at biblioteket betyr mykje for mange i bygda. Det er vi veldig glade for. Når det er sagt, er det ein lite ynskjeleg situasjon for biblioteket sin del. Vi skulle sjølvsagt ynskje at bibliotekbudsjettet dekte behovet for innkjøp av nye bøker og medium.  I dag har dei fyrste vore innom og lurt på korleis dei kan gje pengegåvene. Det er enda ikkje avklart korleis det skal ordnast reint praktisk. Så fort det er avklart med kommunekassen, vil vi informere initiativtakarane slik at dei spreier informasjonen vidare til andre. For oss er det viktig å få fram at dette er lånarane sitt eige initiativ, at det er ein aksjon som dei står bak og heilt og halde er i deira regi.

Kjetil Eriksen går i bresjen for innsamlingsaksjon til biblioteket.
Foto: Vigdis Kroken, Fjuken
Vi kjenner også behov for å seie litt meir om bakgrunnen for at denne situasjonen har oppstått. Det er tronge tider i kommunal sektor. Eldrebølga er i ferd med å slå inn for fullt, og for Lom sin del, som er ein liten kommune i periferien, har overføringane frå staten blitt reduserte. Saman med ein del andre faktorar, fører dette til ein svært anstrengt kommuneøkonomi. I ein slik situasjon er biblioteka ekstra utsette. Biblioteka kan ikkje slå i bordet med liv og helse eller opplæring på same måte som helsetenesta og skulane. Biblioteka er ei lovpålagd oppgåve, men lova set ingen føringar om storleiken på ressursane som skal brukast på bibliotek.

Ved nyttår fekk biblioteket varsel om nedskjeringar på om lag 140.000. Vi er ikkje aleine om å oppleve nedskjeringar og er fullt innforståtte med at biblioteket ikkje kan skjermast når kommunen må spare fleire millionar. Mange andre bibliotek blir også utsette for kutt, men til samanlikning tilsvarar nedskjeringa i Lom den som Trondheim bibliotek med alle sine filialar måtte gjennomføre. Eit slik kutt betyr sjølvsagt mykje for eit lite budsjett som vårt.

Da vi fekk beskjed om å kutte i budsjettet, valde vi å halde på personalressursane. Vi legg vekt på å  drive aktiv formidling av litteratur både overfor skulane i kommunen og overfor andre lånarar. Vi har prioritert dette i fleire år, og i 2016 fekk vi tilsett ein formidlar. Stillinga er ikkje større enn 30%, men for vår del er 30% BibliotekAre uhyre viktig. Vi har i løpet av dei siste åra opparbeidd god kompetanse innan formidlingsfeltet og opplever at formidlingstenestene våre blir etterspurde utover Lom sine grenser. Tidlegare i april var vi til dømes i Trondheim og presenterte Årets bøker for bibliotekarane der.

Overfor skuleelevane er det viktig at vi har ein mann som pratar bøkene ut av hylla. Ikkje minst er dette viktig for gutane. BibliotekAre er den "kule" av oss. Det er han elevane spør etter, om han kan finne bøker til dei. Han er ein flott rollemodell. Ein kul mann som les bøker! I tillegg er det avgjerande for opningstidene at vi er tre tilsette. Det sit langt inne å gje slepp på denne ressursen i biblioteket. Vi bestemte difor at bokbudsjettet måtte raserast. Det vart meir enn halvert. Det same vart posten for innkjøp av andre medium. Posten for arrangement vart godt som fjerna.

Kjetil pendlar og er storkonsument av lydbøker.
Foto: Vigdis Kroken, Fjuken.
Det er mange måtar å drive bibliotek på. Det går an å redusere drifta til eit minimum både når det gjeld opningstider, innkjøp av bøker og andre medium og formidling. Dette er stoda rundt om i mange kommunar. Mange bibliotek har personalressursar tilsvarande eitt årsverk eller mindre. Det seier seg sjølv at det avgrensar seg kor mykje desse biblioteka kan drive aktiv formidling slik lova pålegg. Å skape eit godt og attraktivt bibliotektilbod med gode opningstider, blir vanskeleg med så små ressursar.

I ei årrekkje har vi også jobba med bibliotekutviklingsprosjekt som har tilført kommunen og biblioteket kjærkomne eksterne middel. Vi har sett dette som den einaste måten å utvikle biblioteket på. Vårt kommunale budsjett som på langt nær har vore blant dei dårlegaste i bibliotek-Norge, har ikkje rokke til aktivitetar utover normal dagleg drift.

Den dårlege satsinga på bibliotek som ein ser i mange kommunar, brukar andre kommunepolitikarar og administrasjonar i argumentasjonen for å redusere budsjetta i eigne kommunar. Dette er ein farleg bruk av KOSTRA-tal og ein ond sirkel for biblioteka. Iblant kan ein få inntrykk av at biblioteket er eit nødvendig, lovpålagd "onde" som kommunane prøver å koma unna med så små løyvingar som mogleg. Skal føremålsparagrafen i biblioteklova vera gjeldande, og skal intensjonane med den statlege innkjøpsordninga for litteratur oppfyllast, må denne utviklinga snuast. Her må nasjonale aktørar og politikarar vera seg sitt ansvar bevisst.  I motsatt fall utspelar folkebiblioteka si rolle, og tilsette som ivrar for jobben, forsvinn ut av sektoren på grunn av lite tilfredsstillande arbeidstilhøve.

Rita

fredag 20. april 2018

Døgnfluger og markmus

Vinteren vinkar farvel frå Dovrefjell
Den uhorveleg lange vinteren held på å sleppe taket også i fjellbygda, og det livnar til att med småtrippande asiatiske turistar mellom rotne sjoghaugar på kyrkjevollen. For oss i gammelprestgarden kjendest det mest som vi henta med oss våren heim frå Trondheim førre helg, då trønderbyen gav oss den fysste smaken på denne vidunderlege årstida. Vinteren vinka farvel over Dovrefjell, medan trøndersk kveldssol ønskte oss velkomne inn i ein ekte april. Letta over at formidlinga vår gjekk så glatt, og at alle tidsplanar gjekk etter skjemaet, sette vi vinterbleike andlet mot vårblank sol og pakka jakkene bort i sekken før heimreise. Og var inderleg einiege i at slike formidlingsturar gjer vi gjerne meir av!

Låg kveldssol ønskjer velkomen

I dag braut våren for alvor laus på Bergom. Bøvra fossa vilt nedover dalen, og Prestfossen fløymde
grumsete og høglydt mot glattskura berg. Are hadde rega over brua på tur til jobb i dag, og kunne storøygd fortelje at gelenderet var dekt av millionvis med bittesmå fluger! "Å ja, det er den dagen i dag, ja," kunne eg kvittere med. Ein dag om våren kan vi i Lom oppleve denne døgnflugeinvasjonen, der hordar av små, svarte insekt uhemma held ein hektisk parringsleik, før dei legg egg og døyr. Ved dugurdsleite tok eg med meg mobilen og tusla bort for å ta eit bilete av fenomenet. Litt snurt kunne eg konstatere at parringsleiken var over, og ikkje ei einaste fluge var å sjå... Berre Bøvra heldt fram med den ville leiken så skumspruten slo over rekkverket. Litt lykkeleg for at eg tilhøyrde ei anna rase, vart det med det eine fotografiet av fossen i staden. Det hadde vore stussleg å leve berre eit par-tre år som larve, for så å så vidt vinnast å føre slekta vidare før ein stuper inn i dauden... Det er jo litt godt å kjenne at det pirrar i skrotten meir enn ein gong i livet, og våren er jo til for å nytast!

I biblioteket strøymer det på med nye bøker, men i dag var det likevel ei litt eldre bok bibliotekaren var på jakt etter. Boka var sjølvsagt, og heldigvis, utlånt, så det får bli med eit lite lesetips: Har du enno ikkje lese den vidunderlege biletboka Alberta og kjærleiken av Isabel Abedi, må du berre gjere det! Her blir vi kjende med markmusa Alberta, som freistar å finne ut kva våren, og kjærleiken, er. Det er jammen flaks at ikkje døgnfluger kan lese...

Bloggar: Merete Markmus


lørdag 14. april 2018

Årets bøker 2017 i Trondheim, Boklek og opning av is-sesongen

Denne veka let vi bilda tale for seg. Her kjem eit innblikk i større og mindre hendingar frå veka som har gått.
Boklek med Camilla Kuhn på biblioteket tysdag.
Kule, gule t-skjorter til skulestartarane.
Is-sesongen er erklært opna.

På tur til Trondheim. Tor Jonsson alltid med.

Vi er på tur til Trondheim på formidlingsoppdrag.
Årets bøker 2017 for bibliotekarane i byen. Stas!
Seriøs biblioteKar i bakgrunnen.

Nidelven stille

BibliotekAre drog i gang showet med Erotica før ni.

Tilfredse bibliotekarar etterpå.
Formidlande bibliotekarar kviler ikkje på laurbær.

BibliotekAre fråtsa i teikneserieavdelinga.
Oppslukt på tur heim.
Rita


fredag 6. april 2018

Påskebrune bibliotekarar?


Påska er over og innleveringskassa bognar kvar morgon av påskelektyre, sjølv med superduperfin påske ser det ut til at fleire har hatt tida til å nyte litteratur.

Biblioteksjefen i påskesola
Matrona var påskebrun og blid etter ferien, det hadde visst vorte mange turar på ski rundt om hytta. Biblioteksjefen har eg ikkje sett etter påska, men i fylgje fjesboka er ho er lys raud på nasen. Eg har brukt delar av påska i pilsveggen, og nytt sola saman med kjærast og lydbok. Eg var godt innpakka med huve, solhatt og solbriller (kjærasten sa eg så ut som ein galning), så eg vart ikkje spesielt brun på utsida denne påska heller.  

Denne stutte veka har gått til å rydde bøkene av vegen, stelle i stand fruktfest for unge lesarar, teikneserieformidling i Skjåk, leiting etter dikt av Børli, jakt på hylande kaninar, hjelpe lånar med å komme inn på eBokBib (med god telefonisk hjelp frå bibliotekar Gunvor på Otta), koble om X-boksen så det vart lyd saman med bilete, førebuing til neste vekes formidling i Bartebyen, påsåsalg av gamle fagbøker, bli kjend med 7.pulje omsett litteratur frå Kulturfondet, kaffislabberas med postmann Ivar og til sist så var det denne bloggen som eg lyt gjera då eg er einsleg på arbeid i dag. 

I morgon får oss besøk av fungerande ordførar i Lom, Anne-Lise Marstein, ho er her mellom kl. 11 og 13, og ho tek i mot spørsmål og innspel av alle slag. Velkommen til ein ordførarsnakk og kaffi i retrosofaen. 


Vinterles er snart over, hugs på å lever skjema innan 15. april. Som avslutning på moroa får oss forfattarbesøk av Levi Henriksen her på biblioteket, det blir onsdag 2. mai kl. 20.00. Dette lyt du få med deg, det er ingen som kan si klesskapet som han Levi.

BibliotekAre

fredag 23. mars 2018

Ein ny formildar blømer!

For nokre år sidan begynte ei blyg ung jente å bruke biblioteket vårt hyppig. Ho kom til bygda frå "an stan", men vi skjønte fort at denne jenta var godt kjent i den litterære verda, og at biblioteket var ein naudsynt del av livet hennar. Lange stunder kunne ho sitje og lese for sonen sin i barneavdelinga, og guten fekk støtt bruke den tida han ønskte blant bøkene våre. Det var aldri mas om å dra vidare for å vinnast eitt og hitt. For ei mor, tenkte vi, for ein heldig gut! Lite visste vi då at vi om nokre år skulle få nettopp henne på laget, ause av kunnskapane hennar og nyte godt av hennar vesen i møte med lånarane.

Tonje er eit funn av dei sjeldne, men som ikkje har vore heilt klar over det sjølv. Mellom hyllene våre, omkransa av bøker ho kjenner og menneske ho aldri før har snakka med, presterer ho nye bragder om att og om att. Lettvint og likefram kjem ho med gode boktips til lomverar i alle aldrar, og byr si hjelp til slitne bibliotekarar før dei sjølve ser at dei treng det:

"Ska æ kom litt tiliar å hjælp dåkker med stolan?"
"Kanskje æ ska kom å kok kaffen for dåkker i morra kveld?"

Heilt vanlege spørsmål frå ei spesielt omtenksam jente, slike det dessverre blir færre og færre av.

Tonje blømer
I går kom Tonje nervøs og uroleg på jobb, då vi hadde utfordra henne til sin første bokprat. 3. klasse er i innspurten av det årlege leseprosjektet sitt, der dei får bokprat frå oss kva veke over ein intensiv periode, og vi tenkte det var ei lugum gruppe å debutere for. Tonje sat som ei dronning i formidlingsstolen, med ei sindig ro svøypt som eit sjal om akslane, medan elevane sat oppslukte med store augo og levde seg inn i universet til Gregor i Underlandet. Nervøsiteten drukna i den gode lesestunda, og ein ny formidlar sprang denne torsdagen ut i full bløming.

I helga sprett påskekjuklingane fram, og vi feirar påske med eit gildt "Påsåsalg". Fyll ein påså for ein femtilapp, og du fornyar bokhylla på rimelegaste vis, på same tid som du sparar miljøet! Vi held vanleg kveldsope måndag, og slår til med utlån heilt fram til kl 14 onsdag. God påske frå oss til dykk alle!



Bloggar: Merete